CÁCH ĐẤU ĐIỆN 3 PHA 3 DÂY AN TOÀN VÀ CÁCH XÁC ĐỊNH ĐẦU DÂY

Tìm hiểu cách đấu điện 3 pha 3 dây trước khi thi công sẽ giúp hạn chế nguy cơ đấu sai pha, giảm thời gian sửa chữa và đảm bảo an toàn cho người vận hành. Để nắm rõ hơn về kiến thức này, mời bạn cùng captaya.vn khám phá các bước thực hiện đúng kỹ thuật quan trọng ngay trong bài viết dưới đây.

Tổng quan về điện 3 pha

Điện 3 pha là hệ thống truyền tải điện gồm ba dòng điện xoay chiều chạy cùng lúc. Tần số của chúng thì giống nhau nhưng lại lệch pha nhau theo chuẩn kỹ thuật. Ở Việt Nam, điện áp giữa các dây pha thường nằm ở mức 380V. Mức điện này cực kỳ mạnh, chuyên dùng để kéo những dàn máy móc hạng nặng trong các xưởng sản xuất hoặc khu công nghiệp.

Cấu tạo của nguồn điện 3 pha

Về cấu tạo cốt lõi, nguồn điện 3 pha được sinh ra từ các máy phát điện lớn gồm hai phần chính:

• Phần đứng yên gọi là Stato, người ta quấn ba cuộn dây giống hệt nhau và đặt lệch nhau một góc 120 độ.
• Phần ở giữa là Roto, thực chất là một cục nam châm điện khổng lồ.

Khi Roto quay tít, nó sẽ lướt qua ba cuộn dây bên ngoài và tạo ra ba dòng điện xoay chiều cực kỳ ổn định.

Ưu điểm nổi bật của hệ thống điện 3 pha

Tối ưu chi phí kéo cáp: Để truyền tải cùng một khối lượng điện năng đi xa, mạng lưới 3 pha chỉ yêu cầu dây cáp có tiết diện nhỏ hơn rất nhiều so với hệ thống 1 pha. Giảm được kích cỡ lõi đồng của đường cáp trục sẽ giúp chủ đầu tư tiết kiệm được một khoản ngân sách vật tư cực kỳ đáng kể ngay từ giai đoạn đầu thi công.

Vận hành máy móc trơn tru: Bản chất của điện 3 pha là tạo ra lực từ trường quay liên tục và rất đồng đều. Nhờ đặc tính này, các loại động cơ công suất lớn khi đóng mạch sẽ khởi động vô cùng nhẹ nhàng, chạy êm ái, kéo dài tuổi thọ và triệt tiêu tình trạng máy bị om nhiệt hay gầm rú.

Khả năng chịu tải hạng nặng: Dòng điện 3 pha sinh ra là để gánh vác những hệ thống ngốn điện khổng lồ. Từ cẩu trục nâng hàng, lò nung kim loại cho đến các dàn máy nén khí công nghiệp đều có thể vắt kiệt công suất hoạt động mà hệ thống vẫn duy trì sự ổn định.

Cách xác định đầu dây motor 3 pha

Trước khi tìm hiểu cách đấu điện 3 pha 3 dây, bạn phải tìm ra phần đầu và phần đuôi của ba cuộn dây trong motor để tránh đấu nhầm gây cháy máy. Chỉ cần một đồng hồ VOM và cục pin tiểu, làm nhanh theo 4 bước sau:

Bước 1: Tìm 3 cặp dây thông nhau, vặn đồng hồ về thang đo điện trở. Chọc ngẫu nhiên 2 que đo vào mớ dây thò ra, hễ kim nhích lên thì đó là một cặp. Dò để nhặt ra đủ 3 cặp riêng biệt rồi đánh dấu tạm là AX, BY và CZ.

Bước 2: Kẹp đồng hồ vào cặp số 1, chuyển đồng hồ sang đo điện áp một chiều (VDC) ở mức nhỏ. Kẹp cố định 2 que đo vào hai đầu của cặp thứ nhất (cặp AX).

Bước 3: Quẹt pin tiểu vào cặp số 2, lấy hai cực của cục pin tiểu quẹt chạm nhẹ vào hai đầu của cặp thứ hai (cặp BY). Quan sát kỹ kim đồng hồ: Nếu kim nhích nhẹ lên theo chiều thuận, thì sợi dây đang chạm cực dương của pin và sợi dây đang kẹp với que đỏ đồng hồ chính là hai phần đầu (A và B). Hai dây còn lại của 2 cặp này tự động là phần đuôi (X và Y).

Bước 4: Xử lý nốt cặp số 3, vẫn giữ nguyên đồng hồ kẹp ở cặp AX. Cầm cục pin quẹt sang hai đầu của cặp cuối cùng (cặp CZ). Quan sát kim và suy luận y như bước 3 để tìm nốt đâu là đầu C, đâu là đuôi Z.

Phân loại rõ ràng xong xuôi là bạn có thể yên tâm thực hiện ráp dây đấu sao hay tam giác rồi.

Cách đấu điện 3 pha 3 dây chi tiết

Khi đã cầm chắc sơ đồ và định vị được dây, bạn chỉ cần làm cẩn thận từng bước theo cách đấu điện 3 pha 3 dây dưới dây.

Bước 1 (Ngắt nguồn điện): Việc đầu tiên luôn là ngắt sập hoàn toàn cầu dao tổng, treo biển cảnh báo hoặc khóa tủ, tránh tình trạng mình đang thực hiện mà có người đi ngang qua thuận tay gạt công tắc.

Bước 2 (Xác định 3 đầu pha): Bạn dùng đồng hồ hoặc bút thử điện đo lại xem ba sợi dây cáp to đùng từ cột kéo vào đã thực sự ngắt điện chưa. Phân loại rõ ràng ba dây pha theo đúng màu sắc bọc ngoài hoặc đánh dấu lại cho dễ nhìn.

Bước 3 (Đấu dây vào aptomat 3 pha): Bạn cắt tỉa ruột đồng cho gọn, nhét vào đầu cos rồi dùng kìm bấm chốt lại thật chặt. Nhét ba dây pha vào ba khe cực phía trên của aptomat rồi lấy tua vít siết ốc cứng tay. Chỗ này mà vặn lỏng là lúc chạy máy nó sẽ đánh lửa nung chảy cả vỏ nhựa.

Bước 4 (Đấu dây vào thiết bị): Cách đấu điện 3 pha 3 dây bạn kéo ba đường cáp chạy thẳng ra hộp cực của máy móc. Tùy theo cái tem dán trên thân máy mà bạn quyết định sẽ chụm dây theo kiểu sao hay tam giác cho phù hợp.

Bước 5 (Kiểm tra và chạy thử): Xong xuôi hết thì lấy băng keo điện quấn lại các mối nối hở, đo đạc lại một vòng xem có bị rò điện ra vỏ máy không rồi mới tự tin đóng điện chạy thử.

Sơ đồ đấu điện 3 pha 3 dây

Sau khi tìm hiểu xong về cách đấu điện 3 pha 3 dây. Chúng ta sẽ đi tiếp đến việc nối các cuộn dây bên trong động cơ để ăn khớp với điện lưới thường đi theo các sơ đồ kinh điển sau.

Sơ đồ đấu điện hình tam giác (Delta)

Kiểu này hay dùng khi điện áp ghi trên tem động cơ vừa y với điện lưới chỗ bạn làm. Nguyên tắc nối rất dễ hiểu: đuôi của cuộn này sẽ nối vào đầu của cuộn kia.

Cụ thể là đầu A ghép với đuôi Z, đầu B ghép với đuôi X, đầu C ghép với đuôi Y tạo thành một hình tam giác khép kín. Ba dây cáp lửa từ ngoài sẽ được kẹp thẳng vào ba cái cục nút giao đó.

Sơ đồ đấu điện hình sao (Star)

Bạn sẽ phải đấu sao khi điện áp định mức của mỗi cuộn dây trong máy nhỏ hơn điện áp của điện lưới. Cách làm nhanh nhất là bạn lôi ba cái đuôi X, Y, Z chụm hết lại với nhau và siết chung một con ốc. Ba cái đầu A, B, C còn lại thì để tẽ ra, lấy ba dây cáp điện từ ngoài kẹp vào từng đầu một là xong.

Sơ đồ đấu aptomat 3 pha

Mô hình kết nối aptomat 3 pha yêu cầu ba dây lửa tổng sẽ cắm vào ba lỗ phía trên. Ba lỗ phía dưới nối thẳng ra phụ tải. Điểm cực kỳ quan trọng là bạn phải đóng một cọc sắt xuống đất và nối dây tiếp địa từ vỏ máy móc ra cọc này để dẫn điện rò rỉ đi chỗ khác.

Sơ đồ đấu động cơ điện 3 pha

Đối với motor, các đầu dây ra trên hộp cực thường được bố trí sẵn thành hai hàng song song. Sơ đồ đấu nối thực tế sẽ sử dụng các thanh cầu đồng nhỏ đi kèm để chụm các đầu cực theo hàng ngang (đối với đấu sao) hoặc nối các cặp cực theo hàng dọc đối xứng (đối với đấu tam giác), giúp thợ lắp đặt thao tác nhanh chóng ngay tại hiện trường.

Những lưu ý khi thực hiện cách đấu điện 3 pha 3 dây

Làm điện công nghiệp thì không được phép qua loa. Dưới đây là những lưu ý khi thực hiện cách đấu điện 3 pha 3 dây:

• Bạn tuyệt đối không để lỏng bất kỳ mối nối hay đầu cos nào. Ốc siết không chặt sẽ tạo ra khe hở, dòng điện lớn chạy qua sinh nhiệt làm cháy đen cả cầu đấu.
• Bạn cũng đừng tiếc tiền mà bốc nhầm dải cáp quá nhỏ. Cáp phải gánh được dòng tải của máy, nếu không dây sẽ nóng ran và gây sụt áp toàn bộ dây chuyền.
• Ngoài ra, do hệ thống này không có dây trung tính, việc bắt dây tiếp địa cho vỏ máy là con đường duy nhất cứu mạng người vận hành lỡ tay chạm vào máy lúc bị rò điện. Nhớ lấy đồng hồ đo cách điện test kỹ một vòng trước khi gạt cầu dao.

Câu hỏi thường gặp trong cách đấu dây điện 3 pha 3 dây

Điện 3 pha 3 dây có dây trung tính không?

Hoàn toàn không. Mạng lưới này kéo thẳng ba dây lửa vào tải mà không xài dây nguội. Nó chuyên dùng cho các thiết bị cân bằng tải như motor 3 pha.

Làm sao biết đấu đúng thứ tự pha?

Mắt thường không nhìn ra được, bạn phải mượn một cái đồng hồ đo đồng pha. Kẹp ba dây máy vào, nếu đèn báo sáng thuận hoặc mũi tên quay đúng chiều kim đồng hồ thì mớ dây bạn kéo đã chuẩn thứ tự.

Động cơ quay ngược phải xử lý thế nào?

Đừng hoảng, việc này rất hay gặp. Bạn chỉ việc cúp điện, tháo hộp cực ra rồi tráo đổi vị trí của hai sợi dây pha bất kỳ cho nhau. Đóng điện lại là motor sẽ tự động ngoan ngoãn quay đúng chiều.

Kết luận

Hiểu rõ cách đấu điện 3 pha 3 dây là nền tảng giúp đảm bảo an toàn cho người sử dụng và thiết bị điện, giảm thiểu nhiều rủi ro trong hệ thống điện công nghiệp. Hãy lựa chọn sản phẩm chính hãng tại captaya.vn để yên tâm thi công và vận hành.